پس از مصرف قرص اورژانسی، بسیاری از افراد نگران این هستند که بدانند از کجا بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده؟ در واقع، هیچ نشانه یا علامت قطعی و فوری برای تشخیص اثرگذاری این قرص وجود ندارد و عملکرد آن بیشتر به زمان مصرف و شرایط بدن فرد بستگی دارد. مهمترین نشانه بررسی اثر قرص اورژانسی، تغییرات در چرخه قاعدگی است و همچنین عواملی مانند لکه بینی، تغییرات هورمونی و در برخی موارد تهوع میتواند نشانهای از عملکرد این قرص باشد؛ اما این علائم قطعی نیستند. در نهایت، اگر پریود شدن بیش از 7 روز تاخیر داشته باشد، انجام تست بارداری بهترین راه برای اطمینان از اثرگذاری قرص اورژانسی است.
مدت زمان تاثیر قرص اورژانسی چقدر است؟
مدت زمان تاثیر قرص اورژانسی به نوع دارو و زمان مصرف آن بعد از رابطه جنسی محافظت نشده بستگی دارد. هر چه قرص سریعتر مصرف شود، احتمال جلوگیری از بارداری بیشتر خواهد بود. به طور کلی، قرصهای اورژانسی به دو دسته اصلی تقسیم میشوند که هر کدام مدت زمان اثرگذاری متفاوتی دارند:
| نوع قرص اورژانسی | مدت زمان اثرگذاری | توضیحات |
|---|---|---|
| قرصهای لوونورژسترال | تا 72 ساعت (3 روز) | بیشترین اثر در ساعات اولیه مصرف است و هر چه زودتر مصرف شود، اثرگذاری بیشتر خواهد بود. |
| قرصهای میفپیریستون | تا 120 ساعت (5 روز) | این نوع قرص بازه اثرگذاری طولانیتری دارد، اما مصرف زودهنگام آن همچنان توصیه میشود. |
چطور بفهمیم قرص اورژانسی عمل کرده است؟
هیچ علامت یا نشانه قطعی وجود ندارد که بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده؟ چون عملکرد این قرصها به این صورت نیست که بعد از مصرف بتوان نتیجه را همان لحظه تشخیص داد. با این حال برای اینکه بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده یا نه، میتوان به چند نشانه مهم توجه کرد:
تغییر در زمان قاعدگی
مهمترین نشانهای که بعد از مصرف قرص اورژانسی باید بررسی کرد، زمان پریود بعدی است. اگر پریود در تاریخ معمول، چند روز زودتر یا چند روز دیرتر اتفاق بیفتد، معمولا نشانه خوبی است و احتمال بارداری کمتر میشود. از آنجاییکه قرصهای اورژانسی روی هورمون تاثیر میگذارد، کمی جلو افتادن یا عقب افتادن پریود بعد از مصرف از عوارض قرص اورژانسی بر پریود است؛ اما اگر بیش از 7 روز از زمان مورد انتظار عقب افتاد، بهتر است تست بارداری انجام شود.
لکه بینی یا خونریزی خفیف
برخی از افراد چند روز بعد از مصرف قرص اورژانسی دچار لکهبینی یا خونریزی سبک میشوند. این حالت معمولا به دلیل تغییرات هورمونی ناشی از مصرف قرص است و میتواند طبیعی باشد. با این حال، لکه بینی به تنهایی نشانه قطعی اثر کردن قرص نیست و نباید آن را به عنوان دلیل صد درصدی برای رد بارداری در نظر گرفت. اگر لکه بینی کوتاه مدت و خفیف باشد؛ معمولا جای نگرانی نیست ولی اگر خونریزی شدید و ادامه دار شود، بهتر است با پزشک مشورت کنید.
علائم هورمونی مثل تهوع، خستگی و درد سینه
تهوع، خستگی و درد سینه از عوارض قرص اورژانسی است که این علائم به دلیل تغییرات هورمونی اتفاق میافتد و بعد از چند روز کاهش پیدا میکند. البته باید بدانید که داشتن این علائم به معنی تاثیر قطعی قرص نیست؛ همانطور که نداشتن این علائم هم به معنی اثر نکردن قرص نیست.
انجام تست بارداری در صورت تاخیر پریود
مطمئنترین راه برای بررسی اثر قرص اورژانسی، انجام تست بارداری با بی بی چک یا آزمایش خون در زمان مناسب است. اگر پریود بیش از 7 روز عقب افتاد یا علائمی مانند تهوع مداوم، حساسیت شدید سینهها، خستگی غیر عادی یا علائم مشابه بارداری داشتید، بهتر است تست بارداری انجام دهید. در صورت مثبت شدن تست یا ادامه نگرانی، حتما با پزشک مشورت کنید.
سایت پزشکی معتبر Cleveland Clinic تاکید میکند:
بهترین راه برای فهمیدن اثر قرص اورژانسی، توجه به پریود بعدی و انجام تست بارداری در صورت تاخیر قاعدگی است؛ علائمی مانند لکه بینی، تهوع یا درد سینه ممکن است بعد از مصرف قرص دیده شوند، اما نشانه قطعی اثر کردن آن نیستند.
در چه صورت قرص اورژانسی اثر نمی کند؟
قرص اورژانسی در بسیاری از موارد میتواند از بارداری جلوگیری کند، اما اثربخشی آن قطعی و 100% نیست و در برخی شرایط ممکن است عملکرد آن کاهش پیدا کند یا کاملا بی اثر شود. در ادامه مهمترین دلایل شکست قرص اورژانسی آورده شده است:
مصرف دیر هنگام قرص اورژانسی
هر چه فاصله بین رابطه جنسی محافظت نشده و مصرف قرص بیشتر شود، احتمال اثرگذاری کمتر میشود. بیشترین اثر در ساعت اولیه است و تاخیر چند روزه میتواند به کاهش اثر آن بیانجامد.
تحقیقات Verywell Health حاکی از آن است که:
قرص اورژانسی زمانی بیشترین اثر را دارد که هر چه سریعتر بعد از رابطه بدون محافظت مصرف شود و با گذشت زمان، اثربخشی آن کاهش مییابد.
بهترین زمان مصرف قرص اورژانسی
زمان مصرف قرص اورژانسی یکی از مهمترین عوامل تعیین کننده در میزان اثربخشی آن است. هرچه مصرف قرص به زمان رابطه جنسی نزدیکتر باشد، احتمال جلوگیری از بارداری بیشتر خواهد بود. به طور کلی دو نوع رایح قرص اورژانسی داریم که زمان استفاده از هر کدام متفاوت است:
- لوونورژسترال (Levonotgestrel): بهترین اثر را در 72 ساعت اول دارد.
- قرصهای میفپیریستون (Mifepristone): تا 120 ساعت (5 روز) بعد از رابطه قابل استفاده است.
رابطه محافظت نشده مجدد بعد از مصرف قرص
قرص اورژانسی فقط برای همان رابطهای است که قبل از مصرف رخ داده است. اگر بعد از مصرف قرص دوباره رابطه بدون محافظت انجام شود، قرص اثر محافظتی جدید ندارد و فرد همچنان در معرض بارداری قرار دارد. در چنین شرایطی ممکن است نیاز به بررسی مجدد یا مصرف روش پیشگیری مناسب وجود داشته باشد.
استفراغ یا جذب نشدن دارو
اگر بعد از 2 الی 3 ساعت بعد از مصرف قرص دچار استفراغ شود، ممکن است دارو به طور کامل جذب نشده باشد و اثر آن کاهش پیدا کند و در برخی موارد نیاز به مصرف مجدد وجود دارد. همچنین مشکلات گوارشی یا جذب نامناسب دارو نیز می تواند باعث کاهش اثرگذاری شود.
مصرف برخی داروها
برخی از داروها مانند داروهای ضد صرع یا داروهای خاص گوارشی میتواند اثر قرص اورژانسی را کاهش دهد و احتمال شکست آن را بیشتر کند. این داروها معمولا روی متابولیسم کبدی یا جذب هورمونها تاثیر میگذارد و در نتیجه احتمال جلوگیری از بارداری کمتر میشود.
وزن بالا یا BMI بالا
در برخی مطالعات نشان داده شده که در افراد با وزن بالا، احتمال کاهش اثربخشی بعضی انواع قرصهای اورژانسی وجود دارد. این موضوع به دلیل تغییر در توزیع هورمونها در بدن و متابولیسم متفاوت دارو در افراد با وزن بالاتر مطرح میشود. البته قابل توجه است که این عامل به عنوان یک عامل اصلی جهت عدم اثرگذاری قطعی نیست، اما میتواند یکی از عوامل کاهش کارایی قرص باشد. به همین ترتیب، در برخی از موارد مانند این مورد، پزشکان توصیه میکنند از روش های جایگزین استفاده کنند.
نزدیک بودن به زمان تخمک گذاری
قرص اورژانسی که با نام «قرص صبح بعد از رابطه» هم شناخته میشود، یکی از روشهای پیشگیری از بارداری پس از رابطه جنسی محافظت نشده است. مهمترین مکانیسم عملکرد قرص اورژانسی جلوگیری یا به تاخیر انداختن تخمک گذاری است. بنابراین اگر تخمک گذاری قبل از مصرف قرص اتفاق افتاده باشد، دیگر این دارو نمیتواند از بارداری جلوگیری کند. به همین دلیل، زمان مصرف نسبت به چرخه قاعدگی اهمیت بسیار زیادی دارد.
طبق توضیحات Mayo Clinic در این رابطه:
نکته مهم این است که قرص اورژانسی روی بارداری ایجاد شده تاثیری ندارد و اگر فرآیند لقاح یا لانه گزینی انجام شده باشد، دیگر نمیتواند بارداری را متوقف کند.
احتمال بارداری بعد از مصرف قرص اورژانسی چقدر است؟
قرص اورژانسی به صورت 100 درصد از بارداری جلوگیری نمیکند و اثربخشی آن به زمان مصرف و مرحله تخمک گذاری بستگی دارد؛ هرچه دیرتر مصرف شود، احتمال شانس بارداری بیشتر میشود.
| زمان مصرف | احتمال شانس بارداری |
|---|---|
| مصرف در 12 ساعت اول بعد رابطه | 0.5% تا 1% |
| مصرف در 24 ساعت اول | 1% تا 2% |
| مصرف بین 24 تا 48 ساعت | 2% تا 4% |
| مصرف بین 48 تا 72 ساعت | 4% تا 6% |
| مصرف بعد از 72 ساعت | 6% تا 10% یا بیشتر |
عوارض قرص اورژانسی بر رحم
قرص اورژانسی معمولا باعث آسیب دائمی به رحم نمیشود، اما به دلیل تغییرات هورمونی میتواند به طور موقت روی عملکرد سیستم تولید مثل و چرخه قاعدگی اثر بگذارد. در اغلب موارد، برای حفظ سلامت عمومی بدن و تعادل هورمونی، توصیه میشود از مکمل بانوان استفاده کنید. عوامل زیر از عوارض قرص اورژانسی بر رحم هستند:
- تغییرات کوتاه مدت در ضخامت دیواره رحم به دلیل نوسان هورمونی
- حساسیت یا احساس سنگینی در ناحیه لگن در برخی افراد
- تغییر در شدت خونریزی (کمتر یا بیشتر از حالت طبیعی)
- تغییر در زمان پریود (جلو یا عقب افتادن قاعدگی)
- بی نظمی موقت در چرخه قاعدگی
- لکه بینی بین دو سیکل قاعدگی
سخن پایانی
در نهایت بسیاری از افراد پس از مصرف قرص اورژانسی این سوال را دارند که از کجا بفهمیم قرص اورژانسی اثر کرده؟ همان طور که در این مقاله توضیح دادیم، هیچ علامت قطعی و فوری برای تشخیص اثرگذاری قرص اورژانسی وجود ندارد و مهمترین معیار، تغییرات در زمان پریود و در صورت تاخیر، انجام تست بارداری است. اگر همچنان درباره مصرف یا انتخاب قرص اورژانسی سوال دارید، میتوانید با پزشکان مجموعه داروخانه آنلاین مثبت سبز، از طریق درج نظرات در همین صفحه در ارتباط باشید تا اطلاعات دقیقتری دریافت کنید.
