اشتباه رایج در گرمازدگی؛ چرا نوشیدن آب تنها همیشه کافی نیست؟

چرا نوشیدن آب در گرمازدگی به‌تنهایی کافی نیست؟

فرآیند بروز عوارض ناشی از گرما، به‌ویژه گرمازدگی خفیف، با تعریق زیاد، حالت تهوع و استفراغ، سرگیجه و در موارد شدید، گیجی، اختلال هوشیاری یا بیهوشی فرد همراه است. بسیاری از علائمی که در گرمازدگی مشاهده می‌شوند، به دلیل افزایش دمای بدن و از دست رفتن آب و املاح بر اثر تعریق زیاد پدیدار می‌شوند.

تصور عموم بر این است که با تعریق زیاد، تنها مقدار زیادی آب از بدن دفع می‌شود. به همین دلیل، اولین مواجهه آن‌ها با علائم گرمازدگی، نوشیدن آب فراوان است؛ درحالی‌که نوشیدن حجم زیادی آب در مدت کوتاه می‌تواند حالت تهوع را افزایش داده و زمینه‌ساز استفراغ شود. بهتر است مایعات به‌تدریج و به‌صورت جرعه‌جرعه مصرف شوند.

اما حقیقت ماجرا این است که همراه عرق، علاوه بر آب، الکترولیت‌هایی مانند سدیم و کلر نیز از بدن دفع می‌شوند. این املاح برای تنظیم میزان مایعات بدن و عملکرد طبیعی عضلات و سیستم عصبی ضروری هستند. برهم خوردن تعادل آب و الکترولیت‌ بدن می‌تواند موجب تشدید ضعف، حالت تهوع، سردرد، گرفتگی عضلات، سرگیجه و در موارد شدید، اختلال هوشیاری شود.

به همین دلیل، اگر فردی بر اثر گرما و تعریق شدید دچار علائم خفیف تا متوسط شده باشد، بهتر است در کنار انتقال او به محیطی خنک و کاهش دمای بدن، از آب یا مایعات حاوی الکترولیت مانند محلول او آر اس نیز استفاده کند تا آب و املاح ازدست‌رفته بدن بهتر جبران شوند.

برای جبران آب و الکترولیت چه بخوریم؟

برای جبران آب و الکترولیت بدن می‌توان از پودرها یا محلول‌های ORS که به همین منظور تهیه شده‌اند استفاده کرد. محلول ORS باید دقیقا طبق دستور درج‌شده روی بسته‌بندی تهیه شود و فرد آن را به‌آرامی و جرعه‌جرعه بنوشد. البته در گرمای معمولی یا تعریق کم، نوشیدن آب و داشتن تغذیه متعادل معمولا کافی است و همه افراد به مصرف ORS نیاز ندارند. بهترین الکترولیت‌ خوراکی برای جبران آب و املاح از دست رفته بدن، می‌تواند یکی از موارد زیر باشد:

178,200 تومان
163,900 تومان

178,200 تومان
151,500 تومان

چند راهکار خانگی برای جبران آب و الکترولیت بدن

در صورتی که در حال حاضر به این محصولات دسترسی ندارید، می‌توانید از برخی خوراکی‌های طبیعی برای جبران آب و الکترولیت از دست رفته بدن استفاده کنید. در ادامه چند ترکیب خانگی برای جبران آب و الکترولیت از دست رفته بدن، به شما معرفی کرده‌ایم:

1- محلول خانگی آب، شکر و نمک

در صورت در دسترس نبودن ORS آماده:

• یک لیتر آب سالم و خنک
• ۶ قاشق چای‌خوری سرصاف شکر
• نصف قاشق چای‌خوری سرصاف نمک

مواد را کاملا مخلوط کنید و محلول را به‌صورت جرعه‌جرعه بنوشید. زیادکردن نمک یا شکر می‌تواند محلول را نامناسب و حتی خطرناک کند؛ بنابراین اندازه‌ها نباید چشمی باشند. ORS داروخانه‌ای، به دلیل ترکیب استانداردتر، همچنان انتخاب بهتری است.

2- هندوانه، نمک و آبلیمو برای موارد خفیف

اگر بر اثر قرار گرفتن در معرض گرما، احساس می‌کنید بدنتان کمی کم‌آب شده و دچار گرمازدگی خفیف شده‌اید، از این ترکیب استفاده کنید:

• یک برش هندوانه خنک
• یک قاشق چای‌خوری نمک
• یک قاشق غذاخوری آبلیمو

نمک و آبلیمو را روی هندوانه بریزید و میل کنید. اگر فشار خون دارید، مصرف ترکیب نمک و آبلیمو به شما توصیه نمی‌شود.

3- آب برنج رقیق و کمی نمک

آب حاصل از پخت برنج را می‌توان پس از خنک‌شدن، با مقدار کمی نمک مصرف کرد. این نوشیدنی مقداری آب، کربوهیدرات و سدیم فراهم می‌کند، اما نباید بیش‌ازحد شور باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز «آب برنج کمی نمک‌دار» را به‌عنوان یکی از مایعات قابل استفاده برای کمک به آب‌رسانی مطرح کرده است.

4- آب‌میوه رقیق همراه یک خوراکی شور

آب پرتقال یا آب‌لیموی رقیق‌شده مقداری قند و پتاسیم فراهم می‌کند. بهتر است در کنار آن مقدار کمی نان، بیسکویت یا کراکر شور مصرف شود تا مقداری سدیم هم به بدن برسد. نوشیدن آب‌میوه غلیظ و بسیار شیرین توصیه نمی‌شود.

قرص جوشان برای تامین آب و الکترولیت بدن

یکی از بهترین محصولاتی که می‌توانید برای جبران آب و الکرولیت بدن مصرف کنید، قرص جوشان الکترولیت است. این محصول برای جبران آب و الکترولیت از دست رفته بدن در روزهای گرم تابستان و یا هنگام ورزش‌های شدید مفید است. با مصرف این قرص جوشان می‌توانید از بروز گرمازدگی در تابستان نیز جلوگیری کنید. در ادامه سه قرص جوشان به شما معرفی شده است که به تفکیک برای بزرگسالان، کودکان و افراد ورزشکار مفید هستند:

چه زمانی نوشیدنی و خوراکی برای گرمازدگی کافی نیست؟

اگر فردی که دچاز گرمازدگی شده است علائم زیر را دارد، هر چه سریع‌تر به پزشک مراجعه کنید:

• گیجی یا اختلال هوشیاری
• غش یا تشنج
• پوست بسیار داغ
• استفراغ مداوم
• ناتوانی در نوشیدن مایعات
• بهترنشدن علائم پس از خنک‌کردن و مصرف مایعات

توجه کنید که ORS، آب یا روش‌های خانگی معرفی شده، نباید مراجعه برای درمان را به تاخیر بیندازد.

نکات بسیار مهم:

• فردی که بیهوش یا گیج است، تشنج دارد، مرتب استفراغ می‌کند یا توانایی بلع ندارد، نباید مایعات یا خوراکی دریافت کند.
•  گرمازدگی شدید یک وضعیت اورژانسی است.
• در گرماگرفتگی خفیف، مایعات باید آرام و جرعه‌جرعه مصرف شوند، نه یک‌باره و با حجم زیاد.

سخن آخر

در گرمازدگی خفیف، جبران هم‌زمان آب و الکترولیت‌ها می‌تواند به بهبود سریع‌تر علائم کمک کند؛ اما مصرف مایعات باید آرام، تدریجی و متناسب با شرایط فرد باشد. در صورت بروز علائم شدید مانند گیجی، بیهوشی یا استفراغ مداوم، درمان خانگی کافی نیست و مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.