اسکار آتروفیک همان فرورفتگی‌های پوست بر اثر جای جوش یا زخم است که ظاهر پوست را غیر یکنواخت می‌کنند. با این نوع اسکار چه باید کرد؟ با مجله مثبت سبز همراه باشید.
گاهی جای جوش از خود جوش بیشتر آزاردهنده می‌شود. التهاب مدت‌هاست خوابیده، قرمزی تقریباً از بین رفته، اما وقتی نور از کنار به صورت می‌تابد، فرورفتگی‌هایی روی گونه بیشتر به چشم می‌آیند. این فرورفتگی‌ها ممکن است اسکار آتروفیک یا اسکار فرورفته باشند.
اسکار آتروفیک زمانی ایجاد می‌شود که پوست هنگام ترمیم آسیب، نتواند به اندازه کافی بافت و کلاژن جایگزین کند؛ در نتیجه سطح محل زخم پایین‌تر از پوست اطراف باقی می‌ماند. آکنه شدید شایع‌ترین علت آن است، اما آبله‌مرغان، بعضی جراحات، جراحی‌ها یا آسیب‌های پوستی نیز می‌توانند چنین اثری بر جا بگذارند.
خبر خوب این است که ظاهر بسیاری از این اسکارها قابل بهبود است؛ اما نکته مهم‌تر این است که همه اسکارهای فرورفته با یک روش درمان نمی‌شوند. گاهی سابسیژن انتخاب مناسب‌تری است و گاهی لیزر، میکرونیدلینگ، TCA CROSS یا حتی ترکیبی از چند روش نتیجه بهتری ایجاد می‌کند.
اسکار آتروفیک چیست؟
اسکار آتروفیک نوعی جای زخم است که به صورت یک فرورفتگی روی سطح پوست ظاهر می‌شود. هنگام ترمیم یک التهاب یا آسیب، بدن باید شبکه جدیدی از کلاژن و سایر اجزای بافت پوست ایجاد کند. اگر این بازسازی کافی نباشد یا بخشی از بافت در جریان التهاب از بین رفته باشد، محل آسیب به شکل گودی باقی می‌ماند.
این ویژگی دقیقاً نقطه مقابل اسکارهای برجسته مانند اسکار هیپرتروفیک یا کلوئید است؛ در آن‌ها بافت اضافی ایجاد می‌شود و اسکار از سطح پوست بالاتر می‌آید، اما در اسکار آتروفیک با کمبود بافت روبه‌رو هستیم. به همین دلیل است که یک کرم معمولی نمی‌تواند اسکار عمیق را «پر» کند. مشکل فقط خشکی یا تغییر رنگ سطح پوست نیست؛ بخشی از ساختار زیر پوست تغییر کرده است.
اسکار آتروفیک چه شکلی است؟
ظاهر اسکار ممکن است از یک سوراخ باریک و عمیق تا یک فرورفتگی پهن و موج‌دار متفاوت باشد. یک نکته جالب را می‌توانید حتی جلوی آینه متوجه شوید:
اسکارهای آتروفیک معمولاً زیر نور مستقیم خیلی کمتر دیده می‌شوند، اما اگر نور از کنار صورت بتابد، سایه ایجادشده در فرورفتگی‌ها آن‌ها را واضح‌تر نشان می‌دهد. به همین دلیل ممکن است فرد صبح در نور پنجره از پوستش راضی باشد اما همان پوست زیر نور سقفی یا فلاش دوربین کاملاً متفاوت دیده شود.
فرورفتگی پوست را نباید با لک جای جوش اشتباه گرفت. اگر محل جوش صاف است ولی فقط قهوه‌ای یا قرمز شده، بیشتر با تغییر رنگ بعد از التهاب سروکار داریم؛ اما اگر سطح پوست واقعاً پایین رفته باشد، اسکار آتروفیک مطرح می‌شود.
انواع اسکار آتروفیک کدامند؟
در اسکارهای ناشی از آکنه، سه شکل اصلی بیشتر دیده می‌شوند: آیس پیک، باکس کار و رولینگ. در ادامه بیشتر با این انواع آشنا می‌شویم:
| نوع اسکار | ظاهر | ویژگی مهم |
|---|---|---|
| آیس پیک (Ice Pick) | باریک و بسیار عمیق | شبیه سوراخ ایجادشده با نوک سوزن |
| باکس کار (Boxcar) | فرورفتگی گرد یا بیضی با لبه مشخص | می‌تواند سطحی یا عمیق باشد |
| رولینگ (Rolling) | پهن، کم‌عمق و موج‌دار | معمولاً با چسبندگی زیر پوست همراه است |
اسکار آیس پیک
آیس پیک‌ها معمولاً دهانه کوچکی دارند اما در عمق پوست ادامه پیدا می‌کنند. ظاهرشان شبیه این است که نوک یک وسیله باریک وارد پوست شده باشد. همین عمق زیاد باعث می‌شود روش‌هایی که فقط سطح پوست را بازسازی می‌کنند همیشه برای آن‌ها کافی نباشند. روش‌هایی مثل TCA CROSS یا پانچ در بعضی آیس پیک‌ها کاربرد بیشتری دارند.
اسکار باکس کار
باکس کار معمولاً پهن‌تر از آیس پیک است و لبه‌های واضح‌تری دارد. بعضی از آن‌ها سطحی هستند و بعضی به‌قدری عمیق هستند که سایه مشخصی روی پوست ایجاد می‌کنند. درمان این نوع به عمق آن بستگی دارد؛ باکس کارهای سطحی ممکن است به لیزر یا میکرونیدلینگ پاسخ مناسبی بدهند، در حالی که انواع عمیق‌تر گاهی به روش‌های دیگری هم نیاز دارند.
اسکار رولینگ
اسکار رولینگ لبه تیز ندارد و بیشتر باعث می‌شود پوست حالت موج‌دار و ناهموار پیدا کند. در بسیاری از این اسکارها، رشته‌های فیبروتیک زیر پوست سطح آن را به سمت پایین می‌کشند. به همین علت فقط لایه‌برداری سطح پوست همیشه مشکل را حل نمی‌کند و روش‌های پیشرفته‌تری نیاز است.
علت اسکار آتروفیک چیست؟
آکنه یکی از مهم‌ترین دلایل اسکار آتروفیک است، مخصوصاً زمانی که التهاب شدید و عمیق باشد. وقتی یک جوش التهابی بزرگ ایجاد می‌شود، آسیب ممکن است فقط محدود به سطح پوست نماند و به بافت عمقی برسد. بدن بعد از فروکش کردن التهاب تلاش می‌کند منطقه را ترمیم کند؛ اگر مقدار کلاژن جدید کمتر از بافت از دست‌رفته باشد، فرورفتگی باقی می‌ماند. دلایل دیگری نیز می‌توانند اسکار فرورفته ایجاد کنند:
- آبله‌مرغان
- بعضی عفونت‌ها یا التهاب‌های عمیق پوست
- آسیب و بریدگی
- برخی جراحی‌ها
- برداشتن ضایعات پوستی
- دستکاری شدید جوش‌های التهابی
دستکاری هر جوشی الزاماً باعث اسکار نمی‌شود، اما فشردن مکرر جوش‌های عمیق می‌تواند التهاب و آسیب بافتی را بیشتر کند.
بهترین درمان اسکار آتروفیک چیست؟
یک پاسخ واحد برای همه وجود ندارد. نوع اسکار مهم‌ترین چیزی است که انتخاب درمان را تغییر می‌دهد. به‌صورت کلی، انواع روش‌های درمانی را در جدول زیر مشاهده می‌کنید:
| نوع اسکار | روش‌هایی که بیشتر مطرح می‌شوند |
|---|---|
| آیس پیک | TCA CROSS، پانچ |
| باکس کار سطحی | میکرونیدلینگ، لیزر فرکشنال |
| باکس کار عمیق | پانچ، لیزر یا درمان ترکیبی |
| رولینگ | سابسیژن، گاهی همراه فیلر یا سایر روش‌ها |
| اسکارهای ترکیبی | ترکیب چند روش |
اگر پوست با دست کمی کشیده شود و فرورفتگی رولینگ کمتر به نظر برسد، ممکن است بخشی از مشکل به چسبندگی‌های زیرپوستی مربوط باشد. در سابسیژن، پزشک وسیله‌ای را زیر اسکار وارد می‌کند و رشته‌هایی را که پوست را به سمت پایین کشیده‌اند آزاد می‌کند. در نتیجه پوست فرصت پیدا می‌کند بالاتر بیاید و هم‌زمان فرایند ترمیم و تولید کلاژن تحریک شود. اگر مشکل شما مشخصاً فرورفتگی‌های به‌جامانده از آکنه است، سابسیژن جای جوش باید برای شما انجام شود. این کار را در مراکز معتبر و زیر نظر پزشک انجام دهید.
میکرونیدلینگ
میکرونیدلینگ با ایجاد آسیب‌های بسیار ریز و کنترل‌شده، فرایند بازسازی پوست و تولید کلاژن را تحریک می‌کند. این روش بیشتر برای اسکارهای آتروفیک سطحی تا متوسط کاربرد دارد و ممکن است به چند جلسه نیاز داشته باشد. در اسکارهای بسیار عمیق، انتظار نتیجه کامل از میکرونیدلینگ به‌تنهایی واقع‌بینانه نیست.
لیزر فرکشنال
لیزرهای فرکشنال مانند CO2 فرکشنال بخش‌های بسیار کوچکی از پوست را هدف قرار می‌دهند و بازسازی کلاژن را تحریک می‌کنند. این روش می‌تواند بافت کلی پوست و بعضی اسکارهای باکس کار یا رولینگ را بهبود دهد، اما مقدار انرژی، نوع پوست و استعداد ایجاد لک بعد از التهاب اهمیت زیادی دارد. برای پوست‌های سبزه و تیره‌تر، انتخاب تنظیمات مناسب اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا التهاب زیاد می‌تواند باعث تیرگی پس از التهاب شود.
TCA CROSS
در این روش مقدار بسیار کمی از تری‌کلرواستیک اسید با غلظت بالا مستقیماً داخل اسکار قرار می‌گیرد تا بازسازی موضعی تحریک شود. این روش به‌خصوص برای اسکارهای آیس پیک باریک و عمیق مطرح است و با پیلینگ کل صورت تفاوت دارد. استفاده خودسرانه از TCA غلیظ در خانه می‌تواند باعث سوختگی، لک و حتی اسکار جدید شود.
پانچ
در برخی اسکارهای بسیار عمیق و محدود، پزشک ممکن است خود اسکار را با ابزار کوچک مخصوص خارج کند یا سطح آن را بالا بیاورد. این روش بیشتر برای آیس پیک‌ها یا بعضی باکس کارهای عمیق کاربرد دارد و معمولاً انتخابی برای تمام سطح صورت نیست.
فیلر
اگر بخشی از فرورفتگی ناشی از کمبود حجم باشد، فیلر می‌تواند زیر اسکار تزریق شود تا سطح پوست بالاتر بیاید. اثر بعضی فیلرها موقت است و این روش معمولاً در همه انواع اسکار نتیجه یکسانی ندارد. در اسکارهایی که به‌شدت به بافت زیرین چسبیده‌اند، ممکن است ابتدا آزاد کردن چسبندگی لازم باشد.
چرا درمان ترکیبی گاهی بهتر جواب می‌دهد؟
تصور کنید روی یک گونه هم چند آیس پیک عمیق وجود دارد، هم باکس کار و هم موج‌های رولینگ. بعید است یک دستگاه یا یک کرم بتواند هر سه مشکل را به یک شکل حل کند.
در یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز منتشر شده در سایت Pubmed که ۵۶ کارآزمایی تصادفی با ۱۴۸۸ شرکت‌کننده را بررسی کرد، درمان‌های ترکیبی در مجموع برای اسکارهای آتروفیک متوسط تا شدید عملکرد بهتری نسبت به بسیاری از درمان‌های منفرد داشتند. در این بررسی، ترکیب‌هایی مانند CO2 فرکشنال همراه با سابسیژن یا PRP در برخی شاخص‌های بهبود اسکار نتایج مطلوبی نشان دادند؛ با این حال نویسندگان تأکید کردند انتخاب درمان باید بر اساس نوع اسکار، تیپ پوستی، درد، دوره نقاهت و احتمال عوارض انجام شود.
آیا کرم می‌تواند اسکار آتروفیک را درمان کند؟
برای یک اسکار فرورفته بالغ، پاسخ واقع‌بینانه این است که کرم به‌تنهایی معمولاً نمی‌تواند بافت ازدست‌رفته را آن‌قدر بازسازی کند که گودی عمیق پر شود. محصولات حاوی رتینوئیدها یا ترکیباتی که نوسازی پوست را حمایت می‌کنند ممکن است بافت سطحی پوست را بهتر کنند و در کنار درمان اصلی مفید باشند، اما نباید از آن‌ها انتظار نتیجه سابسیژن یا لیزر داشت. همین نکته درباره ژل‌های سیلیکونی نیز مهم است. سیلیکون شواهد بیشتری برای مدیریت برخی اسکارهای برجسته و جراحی دارد؛ اینکه روی یک اسکار آتروفیک عمیق ژل بزنیم و انتظار داشته باشیم فرورفتگی پر شود، انتظار واقع‌بینانه‌ای نیست.
درمان خانگی اسکار آتروفیک امکان‌پذیر است؟
مرطوب‌کننده، ضدآفتاب و مراقبت مناسب می‌توانند ظاهر کلی پوست را بهتر کنند؛ اما روغن نارگیل، عسل، آلوئه‌ورا یا ماسک‌های خانگی قادر نیستند بافت ازدست‌رفته یک اسکار عمیق را دوباره بسازند.
گاهی فرد بعد از استفاده از یک محصول مرطوب‌کننده احساس می‌کند اسکار کمتر شده است. این اتفاق می‌تواند واقعی باشد، چون پوست آبرسانی‌شده صاف‌تر و نور را یکنواخت‌تر منعکس می‌کند؛ اما ظاهر بهتر پوست با پر شدن واقعی گودی اسکار تفاوت دارد.
همچنین استفاده از اسیدهای قوی یا ابزارهای میکرونیدلینگ خانگی برای اسکار عمیق می‌تواند به‌جای درمان، التهاب، عفونت و لک ایجاد کند.
آیا اسکار آتروفیک قابل پیشگیری است؟
همه اسکارها قابل پیشگیری نیستند، اما می‌توان احتمال آن‌ها را کمتر کرد.
مهم‌ترین کارها عبارتند از:
- درمان زودهنگام آکنه‌های شدید و التهابی
- خودداری از فشار دادن و کندن جوش‌ها
- درمان مناسب عفونت یا التهاب پوستی
- مراقبت صحیح از زخم
- محافظت از پوست در برابر آفتاب برای جلوگیری از پررنگ‌تر شدن جای زخم
اگر سابقه اسکار شدید در خانواده دارید یا با هر جوش التهابی فرورفتگی ایجاد می‌شود، بهتر است برای کنترل آکنه زودتر اقدام کنید.
نتیجه درمان اسکار چه زمانی مشخص می‌شود؟
یکی از اشتباهات رایج این است که فرد یک هفته بعد از میکرونیدلینگ یا لیزر جلوی آینه دنبال نتیجه نهایی می‌گردد. بخش مهمی از درمان اسکار به بازسازی کلاژن وابسته است و این فرایند زمان می‌برد. بسته به روش انتخاب‌شده، ممکن است تغییرات طی چند هفته تا چند ماه آشکارتر شوند و چند جلسه درمان لازم باشد. همچنین قرمزی یا تورم چند روز اول می‌تواند موقتاً اسکار را کم‌عمق‌تر نشان دهد؛ بنابراین عکس گرفتن درست قبل از درمان و مقایسه در نور مشابه، تصویر واقعی‌تری از نتیجه می‌دهد.
چه زمانی برای اسکار آتروفیک به متخصص پوست مراجعه کنیم؟
اگر فرورفتگی‌ها جدید، متعدد یا رو به افزایش‌اند، یا هنوز آکنه شدید دارید، ارزیابی متخصص پوست می‌تواند جلوی اضافه شدن اسکارهای جدید را بگیرد. همچنین اگر قصد لیزر، سابسیژن، پیلینگ قوی یا میکرونیدلینگ حرفه‌ای دارید، بهتر است نوع اسکار قبل از شروع مشخص شود. درمان اشتباه نه‌تنها ممکن است نتیجه محدودی داشته باشد، بلکه در بعضی پوست‌ها می‌تواند باعث لک یا التهاب طولانی شود.
سخن آخر درباره اسکار آتروفیک
اسکار آتروفیک همان فرورفتگی‌ای است که بعد از از بین رفتن بخشی از بافت پوست باقی می‌ماند و بیشتر پس از آکنه شدید دیده می‌شود. آیس پیک، باکس کار و رولینگ سه الگوی شناخته‌شده آن هستند و همین تفاوت ظاهری در انتخاب درمان نقش مهمی دارد. اسکار رولینگ ممکن است به سابسیژن پاسخ بهتری بدهد، آیس پیک به درمان‌های نقطه‌ای مثل TCA CROSS یا پانچ نیاز داشته باشد و اسکارهای سطحی‌تر با روش‌هایی مانند میکرونیدلینگ یا لیزر بهبود پیدا کنند. در بسیاری از افراد نیز ترکیب چند روش منطقی‌تر از اصرار بر یک درمان واحد است. مهم‌تر از انتخاب نام یک دستگاه یا کرم، تشخیص دقیق نوع اسکار و داشتن انتظار واقعی از نتیجه است.
در صورتی که پاسخ به دغدغه‌ها و سوالات ذهنی شما در قسمت سوالات متداول این مقاله از مجله داروخانه آنلاین مثبت سبز نیست، هرگونه ابهام و پرسش خود در این زمینه را از طریق قسمت نظرات با ما در میان بگذارید تا پزشکان مثبت سبز در اسرع وقت پاسخگوی شما باشند.
